THƯ MỤC CƠ SỞ

TIN TỨC GIÁO DỤC

Thống kê

  • truy cập   (chi tiết)
    trong hôm nay
  • lượt xem
    trong hôm nay
  • thành viên
  • Thành viên trực tuyến

    0 khách và 0 thành viên

    Tiếng Việt là ngôn ngữ của tất cả chúng ta!

    Quý vị chưa đăng nhập hoặc chưa đăng ký làm thành viên, vì vậy chưa thể tải được các tài liệu của Thư viện về máy tính của mình.
    Nếu chưa đăng ký, hãy nhấn vào chữ ĐK thành viên ở phía bên trái, hoặc xem phim hướng dẫn tại đây
    Nếu đã đăng ký rồi, quý vị có thể đăng nhập ở ngay phía bên trái.
    Gốc > BÀI GIẢNG - Đọc hiểu văn bản lớp 11 >

    Hạnh phúc một tang gia (trích Số đỏ) của Vũ Trọng Phụng

    I. Giới thiệu:

                         

    + Vũ Trọng Phụng (1912 – 1939), quê làng Hảo (Bần Yên Nhân), Mĩ Hào, Hưng Yên – Nhưng Ông sinh và mất tại Hà Nội. Ông viết văn từ khá sớm, và tập trung ở nhiều lĩnh vực khác nhau. Nhưng thành công nhất là ở hai lĩnh vực: Tiểu thuyết và phóng sự (Ông vua kí sự Bắc Kì). Ông qua đời vì bệnh lao phổi.  

        + Đoạn trích miêu tả một cái đám tang lố lăng, kệch cởm, Tác giả cho ta thấy được chân thực bộ mặt của giới thượng lưu quí tộc ở Hà Thành. 

     II. Đọc hiểu văn bản:

        Tác phẩm là một vở bi – hài kịch về cái xã hội thượng lưu tự xem là trí thức, quí tộc ở Hà thành: giả dối, lố lăng, kệch cởm - Một xã hội thu nhỏ của chế độ thực dân, trước cách mạng tháng tám. => Ngôn ngữ trào phúng - Thủ pháp phóng đại => Tác phẩm mang một ý nghĩa xã hội và nhân sinh sâu sắc.

        => Đoạn trích là một tiêu biểu cho toàn bộ tác phẩm về cả hai phương diện nội dung và hình thức:

     1. Cảnh đám tang thể hiện sắc sảo bản chất của cái xã hội thượng lưu lố lăng, giả dối và vô nhân tính:

            a. Tình huống :

        + Đoạn trích là một màn hài kịch, được xây dựng trên mối mâu thuẩn kì quái - mang đậm chất trào phúng : Phóng đại những cái ngược đời, trái với tự nhiên, lẽ phải và những phạm trù đạo đức xã hội: Tình huống của một ngày hội, tình huống đám rước vui vẻ của một đám ma.

        + Cái lạ trong nhan đề “Hạnh phúc một tạng gia”: Bản thân nó chứa đựng những điều ngược ngạo, phi lí nhưng lại rất chân thực trong một tình huống:

        - Cụ cố tổ chỉ chia gia tài khi cụ ta qua đời - Thế là mọi người đều mong cái chết của cụ tổ như mong chờ một niềm hạnh phúc: Bởi lẽ là cái chúc thư chia gia tài đã đến "thời kì thực hành" chứ không còn là mớ "lí thuyết viển vong nữa" => Cái chết của cụ thực sự không làm cho ai buồn mà ngược lại “đã làm cho nhiều người sung sướng lắm” và người ta “tưng bừng vui vẻ” đi đưa giấy cáo phó, đi gọi phường kèn … Ai cũng thấy được quyền lợi của mình trong cái chết của ông cụ, cũng như trong cái đám tang vô nhân, vô tính đó.

        => Biến nỗi buồn thành niềm vui sướng - Tác giả đã rất khéo léo xây dựng được một tình huống độc đáo: Lột tả được cái động lực bên trong của sự kiện – Con người quay cuồng bởi dục vọng, lợi lộc, => Đồng tiền khuynh đảo cả những giá trị đạo đức, đạo lí ở đời. => ý nghĩa trào phúng như thế mà trở nền sâu sắc.

        - Hình ảnh đám ma: Tác giả đã ghi chép tỉ mĩ vừa toàn cảnh - vừa cận cảnh, vừa đánh lừa vừa hé mở cho người đọc thấy được mâu thuẩn giữa cái vỏ bên ngoài trang trọng, với những bộ mặt người đưa đám cố làm ra cai buồn,cái danh giá, to tát … nhưng thực chất là bát nhào bên trong “đưa đến đâu làm huyên náo lên đến đấy”. Với những kèn ta, tàu, kèn tây đua nhau rộn lên, câu đối, vòng hoa … Cho đến những trai thanh, gái lịch góp phần thêm cho cái lố bịch của một đám tang theo cả lối Tây – Tàu, có “kiệu bát cống” và có cả “lợn quay đi lộng”. 

     => Thực trạng hổ lốn không tạo nên một đám ma, mà tạo nên một tình huống hài hước và trái khoáy; thậm chí man rợ của một đại gia đình bất hiếu.      

        b. Nhân vật :

        Đoạn trích gần như tập trung được toàn bộ cái thế giới nhân vật trong “Số đỏ” : Từ vợ chồng Văn Minh, cụ cố Hồng, bà phó Đoan, Typn, …

        => Những con người ở đây cố gắng phô trương cái danh giá giả hiệu và đồng thời bộc lộ bản chất của những con rối bị giật dây múa may lung tung:   

        - Cụ cố Hồng mơ màng đến lúc cụ mặc đồ xô gai, vừa chống gậy vừa ho vừa khóc … Và cụ chắc mẫm mọi người phải khen một … một cái gậy như thế.

       - Vợ chồng Văn – Minh, Ông TYPN, … quá hài lòng vì người ta đã chú ý đến những mót áo xô gai tân kì - Một cơ hội quảng cáo có một không hai.

       - Cậu Tú Tân cứ điên người lên vì mấy cái máy ảnh sắp được sử dụng để cậu trổ tài chụp ảnh … bắt bẻ mội người phải tạo dáng cho cậu chụp cho đẹp.

       - Ông phán mọc sừng: Rất thành công vì đã bán được đôi sừng hươu vô hình của mình với một giá quá hời. Lo lắng trả cho Xuân năm đồng để giử chữ tín và ai cũng phải chú ý ông cháu rể quí hoá ấy vì tiếng khóc: Hức!Hức!Hức ...   

        => Bằng lối phóng đại những điển hình – ngôn ngữ khách quan thông qua ghi chép – thu phóng cận cảnh, toàn cảnh: Tác giả đã vẽ nên một bức tranh rất thực về một mảng đời sống, tái hiện và cho ta thấy hàng lô, lóc hơn ba trăm con người. Từ những trai thanh gái lịch đưa tang chỉ để nhằm bàn tán, hẹn hò, chim chuột lẫn nhau … mỉa mai nhau bằng nhưng câu nói vui vẻ, ý nhị - trong bộ mặt của những người đi đưa đám. Cho đến những ông lão quan viên râu ria đủ kiểu, hoặc hung hung, hoặc lún phún... ngực đeo đầy huân chương không xúc động vì tiếng kèn xuân nữ ai oán mà chỉ chực chờ ngắm Tuyết trong bộ áo thơ ngây hở hang, khiêu gợi… Những hình tượng con người => những con rối múa may quay cuồng, theo những dục vọng cá nhân, thấp hèn: nhân danh văn minh tiến bộ - nhưng thực chất là sống hư hỏng, chà đạp lên cương thường và đạo lí.          

        => Làm băng hoại những giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc.

    2. Nghệ thuật

    - Khai thác tình huống độc đáo

    - Hình ảnh đa nghĩa, ngôn ngữ tính trào phúng.

     III. Ghi nhớ:

        Bằng thứ ngôn ngữ trào phúng, thủ pháp phóng đại những điễn hình. Tác giả đã vạch trần bộ mặt vô nhân tính của cái xã hội thượng lưu, tự phong là trí thức của Hà Thành. Qua đó phê phán thói đểu giả của con người trong xã hội thực dân, trước cách mạng tháng tám.


    Nhắn tin cho tác giả
    Nguyễn Minh Khoa @ 23:14 01/12/2012
    Số lượt xem: 5132
    Số lượt thích: 0 người
    Avatar

    Đề: Phân tích nghệ thuật trào phúng trong đoạn trích Hạnh phúc của một tang gia (Số đỏ - Vũ Trọng Phụng)



    Từ lâu nhiều người đã kể Số đỏ của Vũ Trọng Phụng vào hàng những tác phẩm xuất sắc của thể loại tiểu thuyết trào phúng. Số đỏ như chính là hiện thân của nghệ thuật trào phúng trong văn xuôi Việt Nam. Với Số đỏ, người đọc được cười từ đầu đến cuối, cười một cách hả hê, thoải mái. Nhưng cũng với Số đỏ người đọc phải phẫn uất mà kêu lên: Trời, cái xã hội gì, cái lũ người gì mà giả dối, bịp bợm đến thế, bất nhân bạc ác đến thế.

    Đọc Số đỏ, người ta nghĩ: đây đúng là đất sở trường của Vũ Trọng Phụng, đây thật là ngón võ sở trường của Vũ Trọng Phụng. Trong tác phẩm này, ngón võ ấy được sử dụng một cách cực kỳ lợi hại trong một chương, chương XV, có nhan đề là Hạnh phúc của một tang gia.

    Ngón võ ấy là ngón gì? Ấy chính là nghệ thuật tạo mâu thuẫn. Thật ra thì không phải Vũ Trọng Phụng tạo ra mâu thuẫn. Mâu thuẫn vốn nó tự có trong bản chất xã hội, và nhà văn họ Vũ, với cái nhìn sắc như dao của mình, với cái tài của một nhà trào phúng bẩm sinh, đã nhận ra nó, chỉ nó ra, nâng nó lên cho cả bàn dân thiên hạ nhìn thấy, để cười, để căm ghét và khinh bỉ nó.

    Cách đặt nhan đề chương sách của Vũ Trọng Phụng đã lạ lùng, đầy mâu thuẫn: Hạnh phúc của một tang gia. Tang gia mà cũng hạnh phúc à? Tang gia mà cũng có thể hạnh phúc được ư? Cái chết, cái chết của người thân gia đình có thể đem lại cho người ta hạnh phúc được sao? Nếu chỉ đọc nhan đề, người ta có thể nghĩ là nhà văn đã bịa ra, bịa ra một cách ác ý sự kết hợp của hai khái niệm hoàn toàn đối lập ấy. Nhưng không, đó không phải là ác ý của nhà văn, đó là sự thật của đời sống, sự thật của một xã hội mà nhà văn muốn mổ xẻ ra để mọi người nhìn thấy nó tận mặt.

    Mọi sự bắt đầu từ cái chết của một ông già. Ông già ấy là cha, là ông của một gia đình đông đảo và “đáng kính” của một xã hội “thượng lưu”. Cả gia đình ấy đã nhao lên, “nhao lên mỗi người một cách”. Nhưng nhao lên vì đau khổ, vì đau đớn, vì lo lắng… trước cái chết của người thân chăng? Không phải, chúng đã nhao lên vì … hạnh phúc! “Cái chết kia đã làm cho nhiều người sung sướng lắm”. Câu văn tưởng chừng ngược đời kia của Vũ Trọng Phụng đã thâu tóm cả một thứ “thế thái nhân tình”.

    Nhận định ấy không hề là một sự bịa đặt cho vui của nhà văn. Sự thật rành rành rất cụ thể này đây: Ông phán mọc sừng, sau cái chết của ông bố vợ, bỗng thấy cái “sự mọc sừng” của mình đột nhiên tăng giá lên thêm vài nghìn đồng. Cụ cố Hồng sung sướng “mơ màng đến cái lúc mặc đồ xô gai, lụ khụ chống gậy, vừa ho khạc vừa khóc mếu” để được người ta ngợi khen “một cái đám ma như thế, một cái gậy như thế…”. Còn ông Văn Minh, cháu đích tôn, nhà cải cách xã hội? Ông ta sung sướng tột đỉnh, bởi vì, với cái chết của ông nội, ông ta thấy rằng cái tờ di chúc đã được thực hiện, nghĩa là cái ao ước cho ông nội mình chết đi, để chia của, đã trở thành sự thật. Bà Văn Minh sung sướng theo đúng cách của một phụ nữ tân thời, bà ta nhận ra từ cái chết của ông nội chồng một dịp may hiếm có để có thể mặc “tang phục tân thời”, đồ xô gai tân thời, “dernìeres créations” của tiệm may Âu Hóa!

    Tâm địa cái lũ người kia tưởng đến thế đã là tởm. Nhưng chưa hết. Đến đây, Vũ Trọng Phụng còn đầy mâu thuẫn lên một tầng nữa. Bởi bọn con cháu bất hiếu bất mục nhất trần đời đó còn muốn tỏ ra mình là những kẻ có hiếu có thảo cũng nhất trần đời nữa kia. Thế là dưới ngòi bút của nhà văn trào phúng, sự bịp bợm cao nhất, đáng phỉ nhổ nhất cũng bộc lộ ra. Những kẻ mong cho ông già mau chết đã tổ chức một đám ma thật to để bày tỏ lòng hiếu thảo, nghĩa tiếc thương đối với người đã chết! Chính vì thế, ngòi bút của Vũ Trọng Phụng đã tập trung sức mạnh, như có thần, trong phần thứ hai của chương sách, nghĩa là phần tả cảnh đám ma.

    Trước hết, nhà văn tả cô Tuyết, một cô gái hư hỏng như chỉ “hư hỏng một nửa”, một thứ thiếu nữ đang rất tiêu biểu trong xã hội “tân thời ngày ấy”. Tuyết mặc bộ tang phục “ngây thơ” nửa kín nửa hở, với nét mặt có “vẻ buồn lãng mạn” (vì nhớ nhân tình chứ không phải vì thương người chết) đã gây một hiệu quả lạ lùng: các vị tai to mặt lớn đi đưa đám chỉ nhìn vào vẻ khêu gợi của Tuyết để mà cảm động, cứ như thực sự cảm động trước nỗi buồn tang tóc vậy.

    Đám ma thật to, to đến nước “có thể làm cho người chết nằm trong quan tài cũng phải mỉm cười sung sướng”. Người ta đã lợi dụng đám ma đến mức cao nhất để khoe giàu khoe sang và khoe lòng hiếu thảo giả vờ của mình! Nếu như mong muốn của tất cả đám con cháu của người chết kia là, trong đám ma này, đưa sự giả dối, bịp bợm đồng thời cũng là sự tàn nhẫn, bất nhân, đểu giả của mình lên đến mức hoàn toàn, thì quả thật chúng đã đạt được một cách trọn vẹn, xuất sắc.

    Nhưng chưa hết đâu, dưới mắt Vũ Trọng Phụng, cái lũ người giả dối không chỉ bao gồm một nhóm nhỏ ấy đâu. Chúng đông đảo lắm. Chúng là toàn xã hội.

    Bắt đầu là đại diện bộ máy cảnh sát, nghĩa là đại diện của Nhà nước: thầy Min Đơ và thầy Min Toa. Tác giả đã nói đến vẻ mừng rỡ hí hửng của hai thầy khi được nhà chủ đám ma thuê làm người giữ trật tự. Lí do của sự mừng rỡ duy nhất chỉ là vì họ đang không có việc gì để làm, và đang “buồn rầu như nhà buôn sắp vỡ nơ”. Thứ đến là các vị tai to mặt lớn, lớp “tinh hoa” của giới thượng lưu xã hội, mặt mũi long trọng, ngực đeo đầy đủ thứ “bội tinh”. Trong đám ma này, sự cảm động của họ không phải vì tưởng nhớ đến người đã khuất, cũng không vì tiếng kèn đưa ma não ruột bi ai, mà chỉ vì… được ngắm không mất tiền làn da trắng thập thò trong làn áo mỏng của cô Tuyết.

    Sự xuất hiện của hai tên đại bịp trong dịp này lại khiến người ta “cảm động” đến cực điểm: Xuân Tóc Đỏ và sư cụ Tăng Phú. Vì sao? Vì với sáu chiếc xe kéo và những vòng hoa đồ sộ, hai kẻ này đã làm cho đám ma thêm long trọng, to tát. Đến bà cụ cố Hồng, có lẽ người lương thiện nhất trong cái gia đình vừa hư hỏng vừa đại bịp ấy, cũng cảm động đến hớt hãi lên.

    Những người đi đưa đám thật đông đảo. Bằng điệp khúc “Đám cứ đi…” được nhắc lại đến mấy lần, tác giả như muốn nói: đám ma thật là to, thật là đông, thiên hạ tha hồ màchiêm ngưỡng để thấy rõ sự to tát của nó. Nhưng cứ tìm thử xem trong đám người đông đảo ấy có ai là người đang thực sự “đi đưa đám”, nghĩa là thực sự có chút tiếc thương đối với người chết mà họ đang đưa tiễn? Không có ai cả. Tất cả mọi người đàn ông cũng như đàn bà, già cũng như trẻ, tuy đang giữ một vẻ nghiêm chỉnh, nhưng đều đang nói một điều gì đó, làm một điều gì đó, nghĩ một điều gì đó không dính dáng đến người chết và đám ma cả. Trai thanh gái lịch thì chim nhau, bình phẩm, chê bai nhau, ghen tuông nhau, hẹn hò nhau… nhưng tất cả đều “bằng vẻ mặt buồn rầu của những người đi đưa ma”.

    Thật là nhẫn tâm, thật là vô liêm sỉ. Ta sẽ nghĩ thế. Nhưng với Vũ Trọng Phụng, có nghe được những lời mà bọn họ nói với nhau mới thấy sự vô liêm sỉ ấy còn trơ tráo đến mức nào. Và nhà văn đã đưa ra một số lời ấy.

    “Đám cứ đi…” nghĩa là sự vô liêm sỉ ấy không hề khép lại, nó còn kéo dài.

    Đến lúc đám không “cứ đi” nữa mà dừng lại để hạ huyệt. Vũ Trọng Phụng còn hiến cho người đọc hai chi tiết đặc sắc, đẩy cảnh đưa đám này lên đến đỉnh điểm. Chi tiết thứ nhất là cảnh cậu Tú Tân bắt bẻ từng người một làm những động tác, giữ những tư thế đau buồn để cho cậu ta.. chụp ảnh. Chi tiết thứ hai là ông phán mọc sừng, cái kẻ giả dối và vô liêm sỉ nhất trong gia đình này, đã khóc đến tưởng chừng ngất đi. Tuy vậy, giữa lúc oằn người khóc lóc, chính ông ta đã giúi vào tay Xuân Tóc Đỏ món tiền năm đồng vì đã có
    công gọi ông ta là “người chồng mọc sừng” (chính là cái công gián tiếp khiến cho ông già đã chết). Thật là những kịch sĩ thượng hạng của những tấn trò đời. Hai chi tiết ấy đóng lại một cách trọn vẹn và sắc sảo chương sách nói về sự giả dối của người đời.

    Những điều Vũ Trọng Phụng viết trong chương sách là chuyện thật ư? Lẽ nào… Những điều ấy toàn là hư cấu ư? Nhưng những điều ấy đều hợp lí lắm mà, và hình như đều có thật cả. Ngòi bút Vũ Trọng Phụng đúng là sắc như dao. Đằng sau những lời nói như đùa, sự thật của đời sống cứ hiện ra lồ lộ trên đó nổi lên hai điều lớn nhất: sự tàn nhẫn và sự dối trá.

    (Bài giảng của: Trung tâm Bồi dưỡng văn hóa và Luyện thi đại học Vĩnh Viễn)

    No_avatarf

    TVM ra nhập trang! Chúc thầy sức khỏe, thành công!...

     
    Gửi ý kiến